Sık Sorulan Sorular

Ev tipi açık komposta et, balık, süt ürünü, yağ ve çok yağlı yemek artıkları koymayın; bunlar koku ve hayvan çekme sorununu büyütebilir. Kedi-köpek dışkısı ile insan dışkısı da gıda yetiştirilen alanlarda kullanılacak komposta uygun değildir. Hastalıklı bitkiler ve tohum bağlamış inatçı yabancı otlar, küçük ve yeterince ısınmayan bir yığında canlı kalabileceği için ayrı değerlendirilmelidir. İşlenmiş ahşap, parlak kaplamalı kâğıt, plastik ve metal zaten parçalanmaz. Narenciye kabukları ise yasak değildir; küçük parçalara ayırıp karışımın dengesini bozmayacak miktarda eklenebilir.

Kompost için kesin bir bitiş süresi vermek doğru değildir. Yığının hacmi, malzemelerin küçüklüğü, yeşil-kahverengi dengesi, nem, hava, sıcaklık ve çevirme sıklığı süreyi haftalardan aylara uzatabilir. Takvimden çok olgunluk belirtilerine bakın: başlangıç malzemelerinin büyük bölümü ayırt edilemez hâle gelmeli, karışım koyu ve ufalanır yapıda olmalı, rahatsız edici koku yerine topraksı kokmalı ve çevrildikten sonra yeniden belirgin biçimde ısınmamalıdır. Bu belirtiler oluşsa bile kompostu bir süre dinlendirmek, kalan parçalanmanın tamamlanmasına yardımcı olur. Kalın dal ve kabuk parçalarını eleyip yeni yığına geri koyabilirsiniz.

İyi bir ev kompostunda nemli ve azotça zengin “yeşil” malzemelerle kuru ve karbonca zengin “kahverengi” malzemeler birlikte bulunur. Mutfak artığı ve taze çim yeşil; kuru yaprak, parçalanmış karton ve ince dal kahverengi örnekleridir. Bunları kalın, sıkışık katmanlar hâlinde bırakmak yerine yığına dağıtın; iri parçaları küçültün ve hava boşluklarını koruyun. Karışım avuçta nemli hissedilmeli, fakat sıkınca su akıtmamalıdır. Kesin bir kova oranına körü körüne bağlı kalmayın: yığın ıslak ve kokuluysa kuru kahverengi, hiç ısınmıyor ve kuruysa kontrollü biçimde yeşil malzeme ile su ekleyin.

Kötü koku çoğunlukla fazla nem, havasız sıkışma veya gereğinden çok taze yeşil malzeme olduğunu gösterir. Önce yığını açıp yapışmış kümeleri gevşetin. Su akacak kadar ıslaksa kuru yaprak, parçalanmış boyasız karton ya da ince odunsu malzeme ekleyip karıştırın; yeni mutfak artıklarını da yüzeyde bırakmayın. Keskin amonyak kokusu varsa azotça zengin malzeme fazladır ve daha çok kahverengi malzeme gerekir. Kokuyu parfüm, kül veya rastgele kireçle bastırmaya çalışmayın. Et, süt ürünü ya da yağlı yemek eklendiyse bunları çıkarın; yığının yağmur altında su toplamasını önleyin.

Solucan, klasik bahçe kompostunun çalışması için gerekli değildir; uygun nem ve hava sağlandığında parçalanmayı mikroorganizmalar yürütür. Solucan kompostu ise ayrı bir yöntemdir ve ev içinde ya da küçük alanda mutfak artıklarını değerlendirmek için seçilebilir. Bu sistemde sıradan bahçe solucanı yerine organik artık tabakasında yaşayan uygun kompost solucanı türleri, nemli yataklık ve aşırı sıcak-soğuktan korunmuş bir kap gerekir. Çok fazla yiyecek eklemek koku ve sinek sorununa yol açabilir. Solucan kullanmak ürünü otomatik olarak “daha kaliteli” yapmaz; alanınıza, atık miktarınıza ve düzenli bakım imkânınıza uyan yöntemi seçin.

Kompost yalnızca koyu renge döndüğü için hazır sayılmaz. Başlangıçtaki sebze artıkları ve yaprakların büyük bölümü seçilemez hâle gelmeli; karışım ufalanır yapıda, topraksı kokulu ve çevre sıcaklığına yakın olmalıdır. Yığını çevirdikten sonra yeniden belirgin biçimde ısınıyorsa ayrışma sürüyordur. Hazır görünen kompostu birkaç hafta dinlendirmek, kalan parçaların olgunlaşmasına yardımcı olur. Saksıda kullanmadan önce iri parçaları eleyin ve kompostu tek başına yetiştirme harcı olarak doldurmayın. Hassas fide veya tohumlarda küçük bir deneme yapmak, olgunlaşmamış komposttan kaynaklanabilecek zarar riskini azaltır.