Eylül Ayı Bitki Takvimi

Ispanak, roka, tere ve pazı eylülde ekilebilir; ancak ekim haftasını yerel ilk don tarihi ve çeşidin yetişme süresi belirler. Sıcak bölgelerde erken ekim düzensiz çıkışa, soğuk bölgelerde geç ekim yetersiz gelişmeye yol açabilir. Yatağı önceden nemlendirin, tohumu gereğinden derine gömmeyin ve çıkışa kadar yüzeyi kurumadan tutun. Fideler sıkıştığında seyreltin. Kışın sert geçtiği yerlerde soğuk tünel veya örtü planlayın; roka ve tereyi aralıklı ekerek hasadı uzatın.

Sarımsak ekimi eylülde başlayabilir, ancak en uygun tarih toprağın serinlediği ve dişlerin donmadan önce kök oluşturabildiği dönemdir. Sağlıklı başları dikimden hemen önce dişlere ayırın; taban kısmını aşağı getirerek çeşidine uygun derinlik ve aralıkta dikin. Su tutan yerde yükseltilmiş yatak düşünün. Kuru soğan için sonbahar dikimi çeşidin gün uzunluğu isteğine ve kış dayanımına bağlıdır; her bölgede uygun değildir. Etiketli dikimlik kullanın, market ürününün hastalık ve çeşit belirsizliğini hesaba katın.

Eylülde sebzelerde kuru ve hastalıklı yaprakları temizlemek hava dolaşımını iyileştirir, ancak son ürünleri olgunlaştırmak için sağlıklı yapraklar da gereklidir. Domates, biber ve patlıcanı bir defada çıplak bırakmayın. Lekeli yaprağı kuru havada temiz aletle alın; her bitkiden sonra aleti temizlemek yayılma riskini azaltır. Hastalıklı artıkları yatakta veya soğuk kompostta bırakmayın. Don yaklaşırken olgunlaşmayacak yeni çiçekleri sınırlamak bazı uzun sezonlu bitkilerde düşünülebilir, fakat çeşide ve iklime göre karar verin.

Eylülde boşalan sebze yatağına iyi olgunlaşmış kompost serilebilir; kompost toprağın yapısını ve organik maddesini destekler, fakat her besin eksikliğini tek başına çözmez. Hastalıklı bitki artıkları ile tohuma kalkmış yabancı otları soğuk komposta koymayın. Toprak çok ıslakken belleme yaparak yapıyı bozmayın. Analiz sonucu olmadan kireç veya yoğun gübre eklemeyin. Yatak kış boyunca boş kalacaksa yüzeyi uygun malçla koruyun ya da iklime uygun bir örtü bitkisi planlayın.

Eylülde yazlık sebzeleri yalnız takvime bakarak sökmeyin; sağlıklı bitkiler hava uygunken ürün vermeyi sürdürebilir. Domates, biber ve patlıcanı don uyarılarını izleyerek düzenli toplayın. Kurutmalık ürünlerde çürüme ve böcek zararı bulunmamasına, turşuluklarda ise taze ve diri ürün kullanılmasına dikkat edin. Hastalıklı meyveleri sağlamlarla aynı kaba koymayın. Sezonu biten bitkileri köküyle inceleyin; hastalık belirtisi varsa komposta eklemeden uzaklaştırın ve gelecek yılın ekim nöbeti için yatağı kaydedin.

Hercai menekşe serin havada iyi gelişir; eylül ekimi kışı ılıman geçen yerlerde sonbahar ve ilkbahar çiçeği sağlayabilir. Sert kışlı bölgelerde korunaklı fide yetiştirmek veya hazır fideyi uygun zamanda dikmek daha güvenlidir. Tohumla başlayacaksanız paket üzerindeki çimlenme koşullarını izleyin, harcı sürekli ıslak bırakmayın. Fideleri dışarı almadan önce kademeli alıştırın. Sabah güneşi alan, drenajlı bir yer seçin; aşırı sıcak sürüyorsa dikimi serin günlere erteleyin ve gelişmiş boya göre aralık bırakın.

Sezonu biten tek yıllık çiçekleri kaldırmak soğanlı türler için alan açar ve hastalıklı artıkların kışı geçirme olasılığını azaltır. Önce tohum almak istediğiniz sağlıklı başları ayırın. Hastalıklı parçaları soğuk komposta koymayın; temiz bitki artıklarını uygun şekilde değerlendirin. Çok yıllıkların bütün yapraklarını yeşilken kesmeyin, çünkü bitki hâlâ kök ve taç kısmına enerji taşıyor olabilir. Yeni soğanları dikmeden önce yabancı otları temizleyin, drenajı kontrol edin ve toprağı ıslakken ağır biçimde işlemeyin.

Sonbahar öncesinde bütün çiçeklere fosforlu gübre vermek kökleri veya kış dayanımını otomatik olarak güçlendirmez. Toprakta fosfor yeterliyse fazlası yarar sağlamaz ve bazı mikro besinlerin alımını sınırlayabilir. Bitkinin türünü, aktif büyümesini, önceki gübrelemeyi ve mümkünse toprak analizini değerlendirin. Besin gerekiyorsa uygun ürünü etiket dozunda nemli kök alanına verin. Mevsim sonunda dinlenmeye geçen çok yıllıklarda geç ve yüksek azotlu beslemeden, kuru toprağa konsantre uygulamadan kaçının.

Hasat sonrası hafif budama her meyve ağacını kışa hazırlayan zorunlu bir işlem değildir. Yapraklar hâlâ ağacın enerji depolamasına yardım eder; geniş çaplı kesim yeni stres ve hastalık giriş noktaları oluşturabilir. Eylülde önceliği kırık, kuru veya açıkça hastalıklı dalların güvenli biçimde alınmasına verin. Türün meyveyi hangi yaşta dal üzerinde oluşturduğunu bilmeden verimli dalları kısaltmayın. Ana şekil budamasını türe ve yerel iklime uygun dönemde yapın; kesim aletini ağaçlar arasında temizleyin.

Son gübrelemenin meyve ağacının kış direncini mutlaka artırdığı söylenemez. Besin ihtiyacı tür, toprak, ürün yükü, yaprak analizi ve yıllık sürgün gelişimine göre değişir. Eksiklik göstermeyen ağaca gelişigüzel gübre vermeyin; özellikle geç dönemde aşırı azot bazı bitkilerde yumuşak büyümeyi uzatabilir. Kurak sonbaharda doğru sulama ve kök alanındaki uygun malç daha öncelikli olabilir. Gübre gerekiyorsa yerel yetiştiricilik önerisindeki zaman ile doza uyun, ürünü gövde dibine yığmayın ve donmuş toprağa uygulamayın.

Üzüm, elma ve armudun birçok çeşidi eylülde olgunlaşır, fakat hepsinin tek bir hasat günü yoktur. Üzümü farklı salkımlardan tadarak şeker ve asit dengesine göre kesin; toplandıktan sonra belirgin biçimde tatlanmaz. Elma ile armutta çeşide özgü renk, aroma, çekirdek görünümü ve daldan ayrılma kolaylığını birlikte değerlendirin. Depolanacak meyveyi ezmeden, sapını mümkün olduğunca koruyarak toplayın. Yaralı ürünleri ayırın ve kasaları güneş altında bekletmeden serin yere taşıyın.

İncir ve geççi meyvelerin hasadını “son toplama zamanı” diye tek güne sıkıştırmayın. İncir daldan alındıktan sonra belirgin biçimde olgunlaşmadığı için boynu yumuşayıp aşağı eğildiğinde ve çeşidine özgü renk oluştuğunda toplanmalıdır. Yağış öncesi çatlayan meyveleri kontrol edin. Kayısının ana sezonu çoğu yerde daha erkendir; yalnız geççi çeşit veya serin bölge koşulu eylüle uzayabilir. Meyveyi nazikçe alın, ezilenleri ayırın ve ağaçta kalmış çürük ürünleri temizleyin.